Пятница, 17.08.2018, 10:38:07   Приветствую Вас, Гость · RSS
Меню сайта
Категории каталога
Открытый урок [21]
Файлы, содержащие разработки уроков.
Полезности [29]
Здесь размещены файлы, которые могут оказать неоценимую помощь при подготовке и проведении уроков.
Официальные документы [6]
Здесь размещены официальные документы школы.
Рефераты [15]
Рефераты обо всем и для всех: учителям, учащимся, студентам.
Сочинениеләр (иншалар) [10]
Укучыларга ярдәмлек.
Книги [14]
Китаплар [12]
Тесты по физике [13]
Готовимся к ЕГЭ [22]
Готовимся к ГИА [22]
Стандарты и программы [3]
Наш опрос
Оцените мой сайт
Всего ответов: 6477
Посетители
Онлайн всего: 1
Гостей: 1
Пользователей: 0
Реклама
 Каталог файлов
Главная » Файлы » Китаплар

ТАТАРСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ СОСТАВНЫХ СЛОВ (Справочное издание)
[ Скачать с сервера (8.44 Mb) · Скриншот ] 30.01.2014, 22:17:19
Сафиуллина Ф.С., Газизова Ф.М. ТАТАРЧА-РУСЧА ТЕЗМӘ СҮЗЛӘР СҮЗЛЕГЕ

Тезүчеләрдән


Татар-төрки лексикографиясенең күп гасырларга сузылган бай тарихы мәгълүм. Шул традицияләр соңгы 200 ел эчендә зур үзгәрешләр кичерә. Октябрь борылышыннан соң чыккан сүзлекләр генә дә йөзләгән.

Татар теленең 80—90 нчы елларда үзгәртеп кору, җәмгыятьтә барган демократлашу чорында үсеше һәм дәүләт теле буларак кулланыла башлавы аның функцияләрен киңәйтеп җибәрде. Бу, үз чиратында, төрле типтагы яңа сүзлекләр төзеп чыгаруга сәбәпче булды. Татар лексикографиясе җәмгыятьнең яңа сүзлекләргә булган ихтыяҗларын һәрвакыт канәгатьләндереп килә. Үзгәртеп кору процессында да күп кенә яңа сүзлекләр төзелеп дөнья күрде. Бу — энциклопедик сүзлек, күптөрле яңа терминологик сүзлекләр, омоним, антоним, синонимнар сүзлекләре, гидронимик, кеше исемнәре, рәсемле сүзлекләр һ.б. Татар теленең кулланылыш сферасы арта барганда, әле тагын да яңа сүзлекләр төзелер дип уйлыйбыз.

Ф.С.Сафиуллина һәм Ф.М.Газизова тарафыннан әзерләнгән бу басма төзүчеләрнең күп сүзлекләр төзүдә катнашып барлыкка килгән тәҗрибәсенә, төрле документларны тәрҗемә итү практикасына һәм русларны татар теленә өйрәтү тәҗрибәсенә нигезләнеп эшләнде.

Мәгълүм булганча, татар телендә аерым төшенчәләр бер сүз белән генә түгел, ике яисә берничә сүз белән белдерелә. Аларны тезмә сүзләр, составлы терминнар дип атыйлар. Татар теле, галимнәрнең фикеренчә, саф синтетик тел генә түгел, анда аналитик тенденцияләр дә шактый һәм алар арта бара.

Алда әйтелгән гамәли эш нигезендә без шушы сүзлекне төзү кирәклегенә төшендек.

Бу сүзлекне төзү дәвамында бигрәк тә рус теленнән татар теленә кергән күпсанлы структур калькаларга игътибар иттек һәм аларның гомумкулланыштагыларын укучылар тарафына җиткерергә уйладык. Моннан тыш татар телендәге тезмә сүзнең чыганагы рус телендә о, е авазлары яки алкушымча ярдәмендә бер сүз белән белдерелгән очраклары да күп. Мәсәлән, акча бүлү — ассигнование, акча салучы — вкладчик, алдан түләү — предоплата, апелляция бирергә — апеллировать, аз тәэмин ителгән — малообеспеченный һ.б.

Сүзлек өчен материаллар төрле чыганаклардан, тезүчеләрнең картотекаларыннан алынды.

Бу сүзлек киң катлау укучылар өчен чыгарыла. Ул татар һәм рус телен өйрәнүчеләр, укытучьшар, галимнәр, фәнни хезмәткәрләр өчен файдалы булыр дип уйлыйбыз.

Сафиуллина Ф.С., Газизова Ф.М. ТАТАРСКО-РУССКИЙ СЛОВАРЬ СОСТАВНЫХ СЛОВ (Справочное издание). ТАТАРСКОЕ КНИЖНОЕ ИЗДАТЕЛЬСТВО, 2002.

От составителей

Развитие татарского языка в годы перестройки и демократизации общества в 80—90-е годы и становление его как государственного привели к расширению его функций, что вызвало необходимость разработки различных типов словарей, история которых у тюркских народов, в том числе и у татарского народа, как известно, насчитывает много веков. Как ответ на потребности общества в различных словарях, друг за другом стали издаваться не только двуязычные татарско-русские и русско-татарские словари, но и такие, которых у татар еще не было: энциклопедический словарь, многочисленные терминологические, словари антонимов, синонимов, омонимов, фразеологические словари, словари татарских личных имен, словарь гидронимов, иллюстративные словари и т.д. Расширение сфер употребления та¬тарского языка, нам думается, приведет еще к созданию новых типов словарей, к дополнению и переизданию существующих.

Данный словарь Ф.С.Сафиуллиной и Ф.М.Газизовой разработан в процессе их подготовки над составлением других многочисленных словарей, практики перевода и на основе опыта обучения татарскому языку в иноязычной аудитории.

Как известно, в татарском языке в огромном количестве имеются понятия, которые передаются не одним словом, а двумя, иногда и несколькими словами. При этом связь между компонентами приобретает устойчивый характер. Их называют составными терминами, составными (сложными) словами, аналитическими формами глаголов, составным глаголами. Татарский язык является не только синтетическим, но и, в определенной степени, аналитическим. Аналитические тенденции имеют тенденцию к возрастанию.

В процессе практической работы с языком мы пришли к выводу о необходимости составления словаря, содержащего именно такие слова, как үги ана яфрагы (мать-и-мачеха), тимер юл (железная дорога), халык депутаты (народный депутат), әйтеп бирү (высказать), укый тору (почитать), кереп чыгу (заходить).

Материалом для данного словаря послужили различные словари и личные картотеки авторов, содержащие словарные статьи.

В процессе составления данного словаря нами было обращено внимание на большое количество различных кАлек из русского языка, особенно много появившихся в татарском языке в послевоенные годы.

Кроме того, составное, слово татарского языка имеет однокорневую основу в русском языке, передаваемую или сложным словом с соединительной гласной о, е или префиксами, например, акча бүлү — ассигнование, алып бару — ведение, вести, акча салучы — вкладчик, алдан түләү — предоплата, аз тәэмин ителгән — малообеспеченный, апелляция бирү — апеллировать и т.д.

Данный словарь предназначен для широкого круга читателей. Он полезен для изучающих татарский и русский языки, для учителей, научных работников, студентов.
Категория: Китаплар | Добавил: ilbyak-school
Просмотров: 2372 | Загрузок: 137 | Рейтинг: 3.4/5 |

Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Форма входа
Поиск
Ссылки
Статистика
Рейтинг@Mail.ru
Rambler's Top100
Реклама
Copyright © 2006—2018 МСОШ с. Ильбяково.
При полном или частичном использовании материалов сайта ссылка на ilbyak-school.ucoz.ru обязательна.
Сайт управляется системой uCoz